Mjekësi

Çfarë është Norovirus? Norovirus është një virus që shkakton një infeksion të traktit tretës. Infeksioni zakonisht shkakton gastroenterit, acarim të stomakut dhe zorrëve, dhe ndonjëherë mendohet si një “mete stomaku” ose, gabimisht, si “grip stomaku”. Shenjat dhe simptomat më të zakonshme përfshijnë shfaqjen e papritur të dhimbjes në stomak, të përziera, të vjella dhe diarre.Norovirusi është shumë ngjitës dhe në mënyrë tipike përhapet përmes gëlltitjes së ushqimit të ndotur ose lëngjeve, kontaktit të ngushtë me individë të infektuar, ose duke prekur sipërfaqet e ndotura. Njerëzit mund të jenë ngjitës dhe të përhapin sëmundjen për shumë më gjatë sesa janë të sëmurë, sepse norovirusi është i pranishëm në jashtëqitje edhe para se të zhvillojnë shenja dhe simptoma dhe mund të qëndrojnë në jashtëqitje për të paktën dy javë pasi pacienti ndihet më mirë. Shkaku më i zakonshëm i helmimit me ushqim, gjithashtu shkaku më i zakonshëm i diarresë akute tek të rriturit e shëndetshëm.Norovirusi mund të përhapet me shpejtësi dhe të shkaktojë shpërthime në vende të tilla si qendrat e kujdesit ditor, konvikte , kolegje , shtëpi pleqsh, anije udhëtimi, shkolla dhe vende të tjera ku shërbehet ushqim dhe njerëzit janë në lagje të afërta. Individët që jetojnë ose qëndrojnë në këto ambiente janë në rrezik më të lartë për kapjen e norovirusit. Të hash ose të pish në një vend ku ushqimi dhe trajtimi i lëngjeve është jo-sanitare është gjithashtu një shkak i zakonshëm i infeksionit me norovirus.Çdokush mund të infektohet me norovirus, dhe shumica e njerëzve shërohen brenda disa ditësh. Sidoqoftë, fëmijët e vegjël, të moshuarit dhe njerëzit me kushte themelore ose sistem të dobësuar imunitar mund të zhvillojnë shenja dhe simptoma të rënda dhe komplikime serioze si dehidrimi dhe, pa trajtim . Kontakti i drejtpërdrejtë me një person tjetër që është i infektuar me norovirus (d.m.th. puthja, ndarja e ushqimeve ose enët e ngrënies me dikë që është infektuar po ashtu eshte infective . Njerëzit me norovirus janë ngjitës që nga momenti kur fillojnë të ndihen të sëmurë deri të paktën 3 ditë pas shërimit.Pasi të infektoheni me norovirus, nuk bëheni imun dhe mund të infektoheni shumë herë në jetë sepse ka shume lloje te noroviruseve . Një person mund të infektohet me norovirus më shumë se një herë. Megjithëse ka një periudhë të shkurtër kohe (me gjasë disa muaj) menjëherë pas infektimit me Norovirus që një person është i mbrojtur nga ri-infektimi, është vetëm një mbrojtje e përkohshme.

Shenjat dhe simptomat- Individët zakonisht zhvillojnë shenja dhe simptoma të norovirusit 12 deri në 48 orë pasi janë ekspozuar ndaj virusit. Simptomat zakonisht zgjasin për një deri në tre ditë. Shenjat dhe simptomat e zakonshme norovirus përfshijnë:Diarre, Të përziera, Të vjella, Dhimbje stomaku, Ethe, Dhimbje koke, Dhimbje trupi Meqenëse infeksioni me norovirus mund të shkaktojë diarre dhe / ose të vjella disa herë në ditë, mund të çojë në dehidrim. Shenjat dhe simptomat e dehidrimit mund të përfshijnë tharje të gojës, urinim më paket dhe marrje mendsh. Ky ndërlikim mund të jetë i rrezikshëm për fëmijët e vegjël, të moshuarit dhe njerëzit që kanë sëmundje themelore. Norovirus zakonisht diagnostikohet klinikisht, duke vlerësuar shenjat dhe simptomat e individit, ashpërsinë e simptomave, kohëzgjatjen e tyre dhe ato që individi ka ngrënë kohët e fundit si dhe Duke testuar.Testimi laboratorik zakonisht nuk kryhet nëse një individ nuk është në rrezik më të lartë për komplikime nga një infeksion ose nëse simptomat:Janë të rëndë dhe / ose vazhdojnë pas disa ditësh qe mendohet se shkaktohet nga një gjendje tjetër me simptoma të ngjashme . Nëse dyshohet për një shpërthim nga autoritetet e shëndetit publik, mund të kryhet testimi për të përcaktuar nëse norovirusi ose një mikrob tjetër po shkakton sëmundjet.

Testimi mund të bëhet për të gjetur rastet dhe vendndodhjet e tyre, si dhe për të menaxhuar dhe përmbajtur shpërthimet. Njerëzit me sëmundje të rëndë ose ata me rrezik më të madh për komplikime mund të analizojnë mostrën e tyre të jashtëqitjes me testet e mëposhtme për të diagnostikuar norovirusin dhe përjashtuar llojet e tjera të infeksioneve:
– Paneli i patogjenëve gastrointestinal – kërkon lloje të shumta të mikrobeve gastrointestinale shkaktare të sëmundjeve (patogjene) në një mostër të jashtëqitjes
– Testet individuale molekulare (reaksioni zinxhir i polimerazës së kundërt të transkriptazës, RT-PCR) – kërkojnë posaçërisht ARN të norovirusit në një mostër të jashtëqitjes. Testet molekulare janë testi i preferuar për diagnostikimin e infeksionit me norovirus.
– Kultura e jashtëqitjes – zbulon disa patogjen bakterial që hasen zakonisht, të tilla si Salmonella ose Shigella, të cilat mund të shkaktojnë simptoma të ngjashme me norovirusin
– Qelizat e bardha ne jashtëqitje (WBC) – prania e WBC-ve në jashtëqitje mund të tregojë një infeksion më të rëndë me baktere ose disa parazitë. WBC nuk janë tipike të pranishme në jashtëqitje në rastin e infeksionit me norovirus.
– Provimi i O&P (Ova dhe Parasite) – për të përjashtuar një infeksion me parazitë që mund të shkaktojë simptoma të ngjashme me norovirusin, veçanërisht nëse dikush ka udhëtuar
– Testi i gjakut okult i feçes (FOBT) – ndihmon në diagnostikimin e disa sëmundjeve infektive që shkaktojnë diarre me gjak. Gjaku okult mungon në jashtëqitje me një infeksion norovirus.
– Kultura e gjakut – nganjëherë urdhërohet për të zbuluar ose përjashtuar infeksionet bakteriale që janë përhapur në gjak (septicemia).
– Elektrolitet /Paneli Metabolik Themelor – për të monitoruar çekuilibrin e natriumit dhe kaliumit dhe acid-bazës për të siguruar funksionimin e duhur të organeve tek njerëzit me dehidrim rend
– Numërimi i plotë i gjakut (CBC) – nganjëherë ka rritje e qelizave të bardha të gjakut si shenjë e infeksionit bacterial.

Parandalimi- Norovirusi është shumë ngjitës. Për të parandaluar infeksionin norovirus:Lani duart mirë dhe shpesh, veçanërisht pas përdorimit të banjës ose trajtimit të peshkireve dhe para se të përdorni ose hani ushqim për veten ose të tjerët. Shmangni ushqimin dhe ujin e ndotur, ose ushqimin e përgatitur nga dikush që ka, ose kohët e fundit ka pasur, simptoma të norovirusit. Lani frutat dhe perimet dhe gatuajini mire prodhimet e detit. Individët me norovirus janë më ngjitës gjatë sëmundjes së tyre dhe gjatë ditëve të para pas shërimit. Virusi mund të mbetet në jashtëqitje për të paktën dy javë. Individët që kanë pasur infeksione të kohëve të fundit norovirus mund të ndihmojnë në parandalimin e përhapjes së virusit nga:Dezinfektimi i zonave të ndotura nga virusi me një solucion të klorit dezinfektues . Qëndrimi në shtëpi nga puna dhe aktivitetet e tjera. Norovirusi mund të jetë ngjitës për të paktën dy javë pas zgjidhjes së simptomave. Mbajtja e fëmijëve të sëmurë në shtëpi. Shmangni udhëtimet derisa shenjat dhe simptomat të kenë mbaruar dhe vazhdoni të përdorni larje të mirë të duarve. Norovirusi është përhapur në mënyrë fekale dhe kjo do të thotë që mund të futet në lavanderi. Studimet tregojnë se materia fekale përhapet edhe në lavanderi të zakonshme, kështu që nëse dikush është i sëmurë, është e rëndësishme të përdorni ujë shumë të nxehtë dhe detergjent për të shkatërruar virusin që mund të jetë në çdo veshje, çarçafë ose peshqir. Ashtu si bakteret e tjera të rrezikshme, uji i ngrohtë dhe sapuni është një kombinim perfekt për të hequr qafe norovirusin. Eshtë e rëndësishme të lani duart në ujë të nxehtë dhe pastroni për rreth 20 sekonda në rast se keni rënë në kontakt me virusin. Larja e duarve vret pothuajse të gjitha mikrobet që shkaktojnë norovirusin.

Trajtimi- Ashtu si me shumë sëmundje ushqimore dhe të transmetuara nga uji, norovirusi rrallë kërkon trajtim përtej kujdesit mbështetës që përfshin pirjen e shumë lëngjeve dhe pushimin e mjaftueshëm. Meqenëse norovirusi nuk është një lloj bakteri, antibiotikët nuk janë efektivë në trajtimin e infeksionit. Mjekimi anti-diarre mund të rekomandohet për njerëzit mbi moshën 65 vjeç. Në rastet që përfshijnë simptoma të rënda dhe dehidrim të konsiderueshëm, mund të kërkohen lëngje intravenoze dhe shtrim në spital. Për të ndihmuar në lehtësimin e simptomave tuaja ose të fëmijës suaj:pini shumë lëngje për të shmangur dehidratimin, merrni paracetamol për çdo ethe ose dhembje, pushoni shumë , nëse dëshironi të hani, hani ushqime të thjeshta, të tilla si supë, oriz, mish pule makarona dhe bukë. Ju duhet të pini më shumë se zakonisht edhe ujë duke pirë gllënjka të vogla dhe të shpeshta, për të zëvendësuar lëngjet e humbura nga të vjella dhe diarre – të rriturit mund të provojnë gjithashtu lëng frutash dhe supë , të rriturit mund të provojnë gjithashtu lëng frutash dhe supë. Merrni paracetamol për çdo ethe ose dhembje. Pushoni sa me shumë.

Të gjitha hulumtimet e nevojshme diagnostifikuese si dhe menaxhimin e sëmundjes mund ta realizoni në Olive Medical & Laboratory.

Shkruan: Dr. Valbonë Blaku, specialiste e mjekësisë familjare, staf në Olive Medical & Laboratory.

Mieliti akut i dobët (AFM), eshte një sëmundje e rrallë, e ngjashme me poliomielitin që mund të shkaktojë paralizë. Sipas Qendrave të Kontrollit dhe Parandalimit të Sëmundjeve të SHBA (CDC)pritet të rritet këtë vit. AFM godet kryesisht fëmijët e moshës katër deri në gjashtë (rreth 90% të rasteve) por gjithashtu mund të prekë fëmijë të moshuar dhe të rritur. Sëmundja zakonisht fillon me ethe dhe / ose simptoma të frymëmarrjes. Këto probleme fillojnë rreth 1 deri në 2 javë para se dobësia e muskujve të zhvillohet papritmas në një ose më shumë gjymtyrë. Simptoma të tjera të zakonshme përfshijnë humbjen e tonit të muskujve, vështirësi në ecje , dhimbje në qafë, shpinë, këmbë dhe krahë. Rezultati afatgjatë për njerëzit me AFM është i panjohur. Trajtimi përqendrohet në menaxhimin e simptomave dhe mund të përfshijë terapi fizikale . Rastet e AFM zakonisht arrijnë kulmin gjatë gushtit deri në nëntor. Raportet e botuara thonë se më pak se 1 në 1 milion fëmijë në të gjithë botën janë prekur nga AFM.Shkencëtarët janë ende të pasigurt se çfarë saktësisht shkakton AFM. Sipas Institutit Kombëtar të Shëndetit, provat nga studimet shkencore gjithnjë e më shumë sugjerojnë se shkaku është një lloj virusi i quajtur enterovirus. CDC thotë se enterovirusi EV-D68 në veçanti është një shkak kryesor, i mundshëm, i AFM.

Sipas CDC Poliovirusi i cili është një enterovirus që shkakton paralizë, nuk ka qenë i lidhur me AFM,. Disa shkaqe të tjera të mundshme të AFM përfshijnë flaviviruset (p.sh., virusi i Nilit Perëndimor), adenoviruset dhe viruset herpes mund te jene shkaktaret . AFM në përgjithësi nuk ka qenë e lidhur me SARS-CoV-2, virusi që shkakton COVID-19. Koronavirusët nuk janë në të njëjtën familje gjenetike me enterovirusët e lidhur me AFM.Disa prej viruseve të lidhura me AFM shkaktojnë simptoma të frymëmarrjes dhe mund të përhapen lehtësisht midis njerëzve. CDC i nxit njerëzit të mbrojnë veten duke ndërmarrë hapa për të ulur rrezikun e kapjes së sëmundjeve të frymëmarrjes ose përhapjen e tyre te të tjerët. Hapa të tillë përfshijnë larjen e duarve mirë dhe shpesh, mbulimin e kollës dhe teshtitjeve me pëlhura ose mëngë, dezinfektimin e sipërfaqeve dhe shmangien e njerëzve të sëmurë.

AFM mund të jetë e vështirë për tu diagnostikuar sepse i ngjan sëmundjeve të tjera që prekin sistemin nervor. Kur diagnostikojnë AFM, praktikuesit e kujdesit shëndetësor mbështeten në mbledhjen e një historie të plotë mediale, duke vërejtur shenjat dhe simptomat e një pacienti, një ekzaminim fizik dhe një MRI të shtyllës kurrizore, të cilat mund të tregojnë lezione në çështjen gri të palcës kurrizore. Mund të kryhen teste të tjera që kontrollojnë përçueshmërinë nervore dhe reflekset muskulore.

Testet laboratorike mund të përfshijnë testimin e lëngut cerebrospinal, gjakut, jashtëqitjes dhe / ose mostrave të frymëmarrjes për të zbuluar viruset që besohet se shkaktojnë sëmundjen.CDC nxit prindërit, praktikuesit e kujdesit shëndetësor dhe stafin e dhomës së urgjencës të jenë të vetëdijshëm për AFM dhe të dyshojnë kur fëmijët vuajnë dobësi të menjëhershme të gjymtyrëve, veçanërisht në fund të verës deri në fillim të vjeshtës. Shqetesimet e frymëmarrjes ose ethet dhe prania e dhimbjes së qafës ose shpinës ose ndonjë simptomë neurologjike si dobësia e muskujve, humbja e tonit të muskujve ose vështirësia në ecje duhet gjithashtu të shqetësojnë. Njohja dhe diagnostikimi i hershëm janë kritike . Zbulimi i hershem i sëmundjeve eshte një hap jetik drejt trajtimit të shpejtë dhe rehabilitimit për fëmijët me AFM. “Disa ekspertë janë të shqetësuar se prindërit mund të hezitojnë të kërkojnë kujdes për fëmijët që vuajnë nga simptomat e AFM sepse janë të shqetësuar për rreziqet e kontraktimit të COVID-19. Por AFM është një urgjencë mjekësore dhe ata që vuajnë nga simptoma të lidhura potencialisht marrin kujdes të menjëhershëm mjekësor, madje edhe në zonat me nivele të larta të COVID-19.Tersishtë e panjohur se si masat e distancës pandemike dhe sociale të COVID-19 mund të ndikojnë në qarkullimin e viruseve që mund të shkaktojnë AFM, ose nëse COVID-19 do të ndikojë në aftësinë e sistemit të kujdesit shëndetësor për të njohur dhe reaguar menjëherë ndaj AFM, shtoi CDC. Nëse masat e distancës sociale zvogëlojnë qarkullimin e enterovirusëve këtë vit, rastet e AFM mund të jenë më pak se sa pritej ose shpërthimi mund të vonohet.Praktikuesit e kujdesit shëndetësor të jenë vigjilentë rreth AFM dhe të vlerësojnë menjëherë cilindo me simptomat e tij. Disa mjekë mund të kenë nevojë të shohin pacientë përmes takimeve për telemjekësi. Mjekët e kujdesit shëndetësor nuk duhet të vonojnë shtrimin në spital të pacientëve me AFM të dyshuar.

Adoptuar nga CDC.
Shkruar nga: Dr. Valbonë Blaku, specialiste e Mjekësisë Familjare në Olive Medical & Laboratory

Testimi për Kortizolin i cili është një hormon që luan një rol në metabolizmin e proteinave, lipideve dhe karbohidrateve. Ndikon në nivelet e glukozës në gjak, ndihmon në mbajtjen e presionit të gjakut dhe ndihmon në rregullimin e sistemit imunitar. Shumica e kortizolit në gjak lidhet me një proteinë; vetëm një përqindje e vogël është “e lirë” dhe biologjikisht aktive. Kortizoli i lirë sekretohet në urinë dhe është i pranishëm në pështymë. Kjo provë mat sasinë e kortizolit në gjak, urinë ose pështymë.Niveli i kortizolit në gjak (si dhe urin dhe pështym) normalisht rritet dhe bie në një model “variacioni ditor”. Ky arrin kulmin herët në mëngjes, pastaj bie gjatë gjithë ditës, duke arritur nivelin më të ulët rreth mesnatës. Ky model mund të ndryshojë kur një person punon ndërrime të çrregullta (të tilla si turni i natës) dhe fle në kohë të ndryshme të ditës dhe mund të prishet kur një sëmundje ose gjendje ose kufizon ose stimulon prodhimin e kortizolit.Kortizoli prodhohet dhe sekretohet nga gjëndrat mbiveshkore, dy organe trekëndëshe që vendosen në majë të veshkave. Prodhimi i hormonit rregullohet nga hipotalamusi në tru dhe nga gjëndrra e hipofizës, një organ i vogël i vendosur poshtë trurit. Kur niveli i kortizolit në gjak bie, hipotalamusi çliron hormonin çlirues të kortikotropinës (CRH), i cili e drejton hipofizën të prodhojë ACTH (hormon adrenokortikotropik). ACTH stimulon gjëndrat mbiveshkore për të prodhuar dhe çliruar kortizol. Në mënyrë që të bëhen sasi të përshtatshme të kortizolit, hipotalamusi, hipofiza dhe gjëndrat mbiveshkore duhet të funksionojnë siç duhet.Grupi i shenjave dhe simptomave që shihen me një nivel anormalisht të lartë të kortizolit quhet sindroma Cushing.

• Prodhimi i rritur i kortizolit mund të shihet me: Administrimi i sasive të mëdha të hormoneve glukokortikosteroide (të tilla si prednisoni, prednisoloni ose deksametazoni) për të trajtuar një sërë kushtesh, të tilla si sëmundja autoimune dhe disa tumore, Tumoret që prodhojnë ACTH, në gjëndrrën e hipofizës dhe / ose në pjesë të tjera të trupit. Prodhimi i rritur i kortizolit nga gjëndrat mbiveshkore, për shkak të një tumori ose për shkak të rritjes së tepruar të indeve të veshkave (hiperplazia). Rrallë, me tumore në pjesë të ndryshme të trupit që prodhojnë CRH.

• Prodhimi i zvogëluar i kortizolit mund të shihet ne rastet :Një gjëndër e hipofizës nën veprim ose një gjëndër e hipofizës që pengon prodhimin e ACTH; kjo njihet si insuficiencë dytësore e veshkave.Gjëndra mbiveshkore jo aktive ose të dëmtuara (pamjaftueshmëri veshkore) që kufizojnë prodhimin e kortizolit; kjo është referuar si pamjaftueshmëri primare e veshkave dhe njihet gjithashtu si sëmundja Addison.Pas ndërprerjes së trajtimit me hormone glukokortikosteroide, veçanërisht nëse ndalet shumë shpejt pas një periudhe të gjatë përdorimi

Si mblidhet mostra për testim? Në mënyrë tipike, gjaku do të merret nga një venë në krah, por nganjëherë urina ose pështyma mund të testohen. Testet e gjakut të kortizolit mund të tërhiqen rreth orës 8 të mëngjesit, kur kortizoli duhet të jetë në kulmin e tij dhe përsëri rreth orës 4 pasdite, kur niveli duhet të kishte rënë ndjeshëm.Ndonjëherë do të merret një mostër pushimi për të matur kortizolin kur duhet të jetë në nivelin më të ulët (pak para gjumit); kjo shpesh bëhet duke matur kortizolin në pështymë sesa në gjak për ta bërë më të lehtë marrjen e mostrës. Pështyma për testimin e kortizolit zakonisht mblidhet duke futur një shtupë në gojë dhe duke pritur disa minuta ndërsa shtupa ngopet me pështymë. Marrja e më shumë se një kampioni lejon praktikuesin e shëndetit të vlerësojë modelin ditor të sekretimit të kortizolit (variacionit diurnal. Ndonjëherë urina testohet për kortizol; kjo zakonisht kërkon mbledhjen e të gjithë urinës së prodhuar gjatë ditës dhe natës (një urinë 24 orëshe) por ndonjëherë mund të bëhet në një mostër të vetme të urinës të mbledhur në mëngjes.

A nevojitet ndonjë përgatitje e provës për të siguruar cilësinë emostres?Mund të jetë e nevojshme per disa përgatitje. Ndiqni udhëzimet që jepen për sa i përket kohës së mbledhjes së mostrës, pushimit dhe / ose ndonjë përgatitje tjetër specifik para testit.Një test pështymë kërkon kujdes të veçantë në marrjen e mostrës. Ju mund të udhëzoheni të përmbaheni nga ngrënia, pirja ose pastrimi i dhëmbëve për një periudhë kohe (mund të jetë një kohë nga 15 deri në 30 minuta) para testit. Ndiqni udhëzimet specifike që jepen.Një test i stimulimit ose shtypjes kërkon që të keni marrë një mostër fillestare të gjakut dhe më pas të jepet një sasi e caktuar e ilaçit. Mostrat vijuese të gjakut tërhiqen në kohë të specifikuara.

Si përdoret? Një test i kortizolit mund të përdoret për të ndihmuar në diagnostikimin e sindromës Cushing, një gjendje e shoqëruar me kortizol të tepërt, ose për të ndihmuar në diagnostikimin e pamjaftueshmërisë së veshkave ose sëmundjes Addison, gjendje të shoqëruara me kortizol të mangët. Normalisht, niveli i kortizolit në gjak rritet dhe bie në një model “ndryshimi ditor”, duke arritur kulmin herët në mëngjes, pastaj duke rënë gjatë gjithë ditës dhe duke arritur nivelin më të ulët rreth mesnatës. Kortizoli prodhohet dhe sekretohet nga gjëndrat mbiveshkore. Prodhimi i hormonit rregullohet nga hipotalamusi në tru dhe nga gjëndrra e hipofizës, një organ i vogël i vendosur poshtë trurit. Kur niveli i kortizolit në gjak bie, hipotalamusi çliron hormonin çlirues të kortikotropinës (CRH), i cili e drejton hipofizën të prodhojë ACTH (hormon adrenokortikotropik). ACTH stimulon gjëndrat mbiveshkore për të prodhuar dhe çliruar kortizol. Në mënyrë që të bëhen sasi të përshtatshme të kortizolit, hipotalamusi, hipofiza dhe gjëndrat mbiveshkore duhet të funksionojnë siç duhet. Shumica e kortizolit në gjak lidhet me një proteinë; vetëm një përqindje e vogël është “e lirë” dhe biologjikisht aktive. Testimi i kortizolit në gjak vlerëson kortizolin e lidhur me proteina dhe atë të lirë, ndërsa testimi i urinës dhe pështymës vlerëson vetëm kortizolin e lirë, i cili duhet të ndërlidhet me nivelet e kortizolit të lirë në gjak. Nivele të shumta të kortizolit në gjak dhe / ose pështymë të mbledhura në kohë të ndryshme, të tilla si në orën 8 të mëngjesit dhe 4 pasdite, mund të përdoren për të vlerësuar si nivelin e kortizolit ashtu edhe ndryshimin ditor. Një mostër 24-orëshe e kortizolit të urinës nuk do të tregojë ndryshime ditore; ajo do të masë sasinë totale të kortizolit të palidhur të ekskretuar në 24 orë.Nëse zbulohet një nivel anormal i kortizolit, një praktikues i shëndetit do të bëjë testime shtesë për të ndihmuar në konfirmimin e gjetjeve dhe për të ndihmuar në përcaktimin e shkakut të tij:

Vlerësimi për prodhimin e tepërt të kortizolit – Nëse një person ka një nivel të lartë të kortizolit në gjak, një praktikues i shëndetit mund të kryejë testime shtesë për të konfirmuar se kortizoli i lartë është me të vërtetë jonormal (dhe jo thjesht për shkak të stresit në rritje ose përdorimit të ilaçeve të ngjashme me kortizolin). Ky test shtesë mund të përfshijë matjen e kortizolit urinar 24 orësh, bërjen e një testi shtypës të deksametazonit brenda natës dhe / ose mbledhjen e një mostre pështymore para se të dilni në pension në mënyrë që të matni kortizolin në kohën që duhet të jetë më e ulta. Kortizoli urinar kërkon mbledhjen e urinës për një periudhë kohore, zakonisht 24 orë. Meqenëse ACTH sekretohet nga gjëndrra e hipofizës në impulse, kjo provë ndihmon në përcaktimin nëse niveli i ngritur i kortizolit në gjak përfaqëson një rritje reale.Supresioni i deksametazonit: Testi i shtypjes së deksametazonit përfshin analizimin e një mostre fillestare për kortizolin, pastaj dhënien e personit të deksametazonit oral (një glukokortikoid sintetik) dhe matjen e niveleve të kortizolit në mostrat pasuese me kohë. Deksametazoni shtyp prodhimin e ACTH dhe duhet të ulë prodhimin e kortizolit nëse burimi i tepërt është stresi. Mbledhja e një mostre pështymore për matjen e kortizolit është një mënyrë e përshtatshme për të përcaktuar nëse ritmi normal i prodhimit të kortizolit ndryshon. Nëse një ose më shumë nga këto teste konfirmojnë se ka prodhim jo normal të kortizolit, atëherë mund të porositen testime shtesë, përfshirë matjen e ACTH, përsëritjen e testit të shtypjes së deksametazonit duke përdorur doza më të larta dhe imazhe radiologjike.

Testimi për prodhimin e pamjaftueshëm të kortizolit -Nëse një praktikues i shëndetit dyshon se gjëndrat mbiveshkore mund të mos prodhojnë kortizol të përshtatshëm ose nëse testet fillestare të gjakut tregojnë prodhim të pamjaftueshëm të kortizolit, mjeku i shëndetit mund të urdhërojë një test stimulues të ACTH.Stimulimi i ACTH: Kjo provë përfshin matjen e nivelit të kortizolit në gjakun e një personi para dhe pas një injeksioni të ACTH sintetik. Nëse gjëndrat mbiveshkore funksionojnë normalisht, atëherë nivelet e kortizolit do të rriten me stimulimin e ACTH. Nëse ato janë dëmtuar ose nuk funksionojnë si duhet, atëherë niveli i kortizolit do të jetë i ulët. Një version më i gjatë i këtij testi (1-3 ditë) mund të kryhet për të ndihmuar në dallimin midis insuficiencës së veshkave dhe hipofizës. Kur porositet? Një test i kortizolit mund të urdhërohet kur një person ka simptoma që sugjerojnë një nivel të lartë të kortizolit dhe sindromës Cushing, të tilla si /Presion i lartë i gjakut (hipertension), Sheqer i lartë në gjak (glukozë)/ Obeziteti, sidomos në bagazh/ Lëkurë e brishtë/ Vija të purpurta në bark/ Humbja e muskujve dhe dobësia/ Osteoporoza. Testimi mund të urdhërohet kur gratë kanë menstruacione të parregullta dhe qime të rritura në fytyrë; fëmijët mund të kenë vonuar zhvillimin dhe një shtat të shkurtër.Ky test mund të urdhërohet kur dikush ka simptoma që sugjerojnë një nivel të ulët të kortizolit, pamjaftueshmërisë së veshkave ose sëmundjes Addison, të tilla si:Humbje peshe/ Dobësia e muskujve/ Lodhja/ Presioni i ulët i gjakut/ Dhimbje barku/ Njolla të errëta të lëkurës (kjo ndodh në sëmundjen Addison por jo insuficiencë dytësore veshkore).
Ndonjëherë prodhimi i zvogëluar i kombinuar me një stresues mund të shkaktojë një krizë veshkave që mund të jetë kërcënuese për jetën dhe kërkon kujdes të menjëhershëm mjekësor. Simptomat e një krize mund të përfshijnë:Fillimi i papritur i dhimbjes së fortë në pjesën e poshtme të shpinës, barkut ose këmbëve, Të vjella dhe diarre, duke rezultuar në dehidrim, Presion i ulët i gjakut (hipotension), Humbja e vetëdijes. Testimi i shtypjes ose stimulimit urdhërohet kur gjetjet fillestare janë anormale. Testimi i kortizolit mund të urdhërohet në intervale pas diagnozës së sindromës Cushing ose sëmundjes Addison për të monitoruar efektivitetin e trajtimit.

Çfarë do të thotë rezultati i testit?- Normalisht, nivelet e kortizolit janë shumë të ulta në kohën e gjumit dhe në nivelin më të lartë menjëherë pas zgjimit, megjithëse ky model do të ndryshojë nëse një person punon me ndërrime dhe fle në kohë të ndryshme në ditë të ndryshme.Një nivel i rritur ose normal i kortizolit menjëherë pas zgjimit së bashku me një nivel që nuk bie deri në kohën e gjumit sugjeron kortizol të tepërt dhe sindromën Cushing. Nëse kjo kortizol i tepërt nuk shtypet pas një testi shtypjeje të deksametazonit brenda natës, ose nëse kortizoli i urinës 24 orë është ngritur, ose nëse niveli i kortizolit të pështymës natën vonë është ngritur, sugjeron që kortizoli i tepërt është për shkak të rritjes jonormale të prodhimit të ACTH nga hipofiza ose një tumor jashtë hipofizës ose prodhimi jonormal nga gjëndrat mbiveshkore. Testimi shtesë do të ndihmojë për të përcaktuar shkakun e saktë. Nëse kortizoli i pamjaftueshëm është i pranishëm dhe personi i testuar i përgjigjet një testi stimulues të ACTH, atëherë problemi ka të ngjarë për shkak të prodhimit të pamjaftueshëm të ACTH nga hipofiza. Nëse personi nuk i përgjigjet testit të stimulimit ACTH, atëherë ka më shumë të ngjarë që problemi të bazohet në gjëndrat mbiveshkore. Nëse gjëndrat mbiveshkore janë joaktive, për shkak të mosfunksionimit të hipofizës dhe / ose prodhimit të pamjaftueshëm të ACTH, atëherë personi thuhet se ka insuficiencë dytësore të veshkave. Nëse prodhimi i zvogëluar i kortizolit është për shkak të dëmtimit të veshkave, atëherë personi thuhet se ka pamjaftueshmëri primare të veshkave ose sëmundje Addison.Sapo të identifikohet një anomali dhe të shoqërohet me gjëndrrën e hipofizës, gjëndrat mbiveshkore ose ndonjë shkak tjetër, atëherë mjeku shëndetësor mund të përdorë analiza të tjera si CT (tomografi e kompjuterizuar) ose MRI (rezonancë magnetike) skanime për të gjetur burimin e tepërt (të tilla si hipofizë, veshkave, ose tumor tjetër) dhe për të vlerësuar shkallën e ndonjë dëmtimi të gjëndrave.

A ka ndonjë gjë tjetër që duhet të dini? Ngjashëm me ata me insuficiencë të veshkave, njerëzit me një gjendje të quajtur hiperplazi kongjenitale të veshkave (CAH) kanë nivele të ulëta të kortizolit dhe nuk i përgjigjen testeve të stimulimit të ACTH. Matja e kortizolit është një nga shumë testet që mund të përdoren për të ndihmuar në vlerësimin e një personi për CAH.Nxehtësia, të ftohtit, infeksioni, trauma, stërvitja, mbipesha dhe sëmundja dobësuese mund të ndikojnë në përqendrimet e kortizolit. Shtatzënia, stresi fizik dhe emocional dhe sëmundja mund të rrisin nivelet e kortizolit. Nivelet e kortizolit mund të rriten gjithashtu si rezultat i hipertiroidizmit ose mbipeshes. Një numër ilaçesh gjithashtu mund të rrisin nivelet, posaçërisht kontraceptivët oralë (pilulakontraceptive),hidrokortizoni (forma sintetike e kortizolit) dhe spironolaktoni.Të rriturit kanë nivele pak më të larta të kortizolit sesa fëmijët.Hipotiroidizmi mund të ulë nivelet e kortizolit. Droga që mund të ulin nivelet përfshijnë disa hormone steroide.

Testimi i pështymës per kortizol po përdoret më shpesh për të ndihmuar në diagnostikimin e sindromës Cushing dhe çrregullimeve të lidhura me stresin, por ende kërkon ekspertizë të specializuar për të kryer. A kam nevojë për të dy testet (gjak dhe urinë) apo është njëra më e mirë se tjetra?Nëse ofruesi juaj i kujdesit shëndetësor dyshon në sindromën Cushing, zakonisht gjaku dhe urina testohen pasi ato ofrojnë informacione plotësuese. Kortizoli i gjakut është më i lehtë për tu mbledhur por preket më shumë nga stresi sesa testi i urines ne 24 orë. Kortizoli i pështymës ndonjëherë mund të testohet në vend të kortizolit të gjakut.

Shkruan: Dr. Valbonë Blaku, Specialiste e Mjekësisë Familjare, staf në Olive Medical & Laboratory

Sëmundjet urologjike mund të jenë të natyrave nga më të ndryshmet. Urologët marrin në konsideratë të gjitha funksionet e traktit urinar dhe janë të trajnuar që të kryejnë kirurgji dhe gjithashtu të trajtojnë nëpërmjet mjekimit.

Urologjia është një degë e mjekësisë e cila merret me sistemin urinar te femrat dhe sistemin gjenito-urinar te meshkujt. Sëmundjet urologjike po bëhen më të zakonshme sa më shumë që popullsia plaket.

Nga data 03.08 Dr. Ilir Miftari ka filluar shërbimin e Urologjisë në Olive Medical & Laboratory!

Ju mirëpresim 🙂

Për termine mund të kontaktoni njërin nga numrat e telefonit: +38349520056 dhe +38349520078

Çfarë është testi i antitrupave COVID-19 IgG? Testet e antitrupave ndryshojnë nga testi i zakonshëm i tipit ‘strisho’, i cili teston për të parë nëse aktualisht keni sëmundjen.Ky test është krijuar për të zbuluar antitrupat kundër virusit që shkakton COVID-19. Antitrupat janë proteina të prodhuara nga sistemi imunitar në përgjigje të një infeksioni dhe janë specifike për atë infeksion të veçantë. Ato gjenden në gjak .Mostra do të testohet për një lloj antitrupi të quajtur imunoglobulinë G (IgG).Ky antitrup zhvillohet në shumicën e pacientëve rreth dy javë pas infektimit dhe mbetet në gjak pasi të jeni rikuperuar, megjithëse aktualisht nuk e dimë për sa kohë mund të vazhdojë. Nëse ky antitrup gjendet në gjakun tuaj, kjo tregon se ju mund të keni pasur COVID-19 në të kaluarën e afërt dhe keni zhvilluar një përgjigje imune kundër virusit. Eshtë e panjohur në këtë pikë se sa mbrojtje mund të ofrojnë antitrupat kundër një infeksioni tjetër me SARS-CoV-2. Kjo do të thotë që të kesh një test pozitiv të antitrupave nuk do të thotë që je imun ndaj COVID-19 dhe rezultati i testit nuk do të të lejojë të marrësh ndonjë vendim, për shembull, në lidhje me punën ose udhëtimet.

Pse testoheni ?

• Ju mund të jeni testuar më parë negativisht për COVID-19 por keni pasur disa simptoma që normalisht do t’i prisnim nga njerëzit me infeksion.
• Ju nuk keni pasur simptoma tipike, por pasi shumë njerëz dihet se kanë pasur këtë virus dhe janë asimptomatike.
• Ju keni qenë në kontakt të ngushtë me një individ të dyshuar ose të konfirmuar me COVID-19; ose mund të keni qenë ndryshe i ekspozuar ndaj virusit.
• Ju jeni shëruar nga COVID-19. Testimi i mostrës suaj do t’ju ndihmojë të zbuloni nëse mund të keni antitrupa ndaj COVID COVID-19 është një sëmundje e re dhe njohuria për përgjigjen imune të trupit ndaj saj është e kufizuar. Ne nuk e dimë, për shembull, sa zgjat një përgjigje e antitrupave, nëse antitrupat e prodhuar janë efektivë në neutralizimin e virusit, ose nëse ka antitrupa do të thotë që një person nuk mund ta transmetojë virusin te të tjerët.

Benefitet e testimit janë se:

• Testimi mund t’ju ndihmojnë të siguroni se mund të keni pasur tashmë COVID-19.

•Rezultatet e këtij testi mund të na ndihmojnë të kuptojmë përhapjen e COVID-19 brenda komunitetit.

Çfarë do të thotë nëse keni një rezultat pozitiv të testit? Nëse keni një rezultat pozitiv të testit (zbulohen antitrupa), ju mund të jeni infektuar me virusin që shkakton COVID-19 në një moment në të kaluarën. Ekziston ende një shans i vogël që antitrupat të tregojnë infeksionin e kaluar për shkak të koronavirusëve të tjerë. Prania e IgG sugjeron që infeksioni ndodhi me javë ose me muaj në të kaluarën. Në disa sëmundje infektive, të kesh IgG jep imunitet dhe mbrojtje nga shfaqja e sëmundjes përsëri. Ky nuk është rasti me COVID-19 sepse ketu ne nuk e dimë ende nëse ka IgG të matshme qe jep imunitet ose, nëse e bën, sa do të zgjasë imuniteti. Se sa mund t’ju mbrojë nga shfaqja e COVID-19 në të ardhmen është e panjohur.

Çfarë do të thotë nëse kam një rezultat negativ të testit? Një rezultat negativ i testit do të thotë që antitrupat ndaj virusit që shkakton COVID-19 nuk u gjetën në mostrën tuaj te gjakut . Në shumicën e rasteve, kjo do të thotë që ju nuk keni qenë i infektuar me virusin në të kaluarën. Disa kushte shëndetësore mund ta bëjnë të vështirë për trupin tuaj të prodhojë antitrupa ndaj një infeksioni. Sidoqoftë, ekziston një shans i vogël që ky test të japë një rezultat negativ që është i pasaktë (negativ i rremë) në disa njerëz.Një rezultat negativ mund të ndodhë nëse testoheni herët pas ekspozimit ndaj virusit dhe trupi juaj nuk ka pasur kohë për të prodhuar antitrupa ndaj infeksionit. Kjo do të thotë që ju ndoshta mund të keni pasur COVID-19 edhe pse testi është negativ. Për të siguruar sigurinë e pacientëve dhe stafit tonë, ju lutemi na tregoni nëse keni pasur dhimbje të fytit, ethe ose simptoma të tjera brenda 2 javëve të fundit. Nëse jeni aktualisht i sëmurë, ju lutemi flisni me mjekun tuaj për mundësitë e testimit dhe të kujdesit.

• IgM – Kjo provë zbulon antitrupat IgM. IgM është zakonisht antitrupi i parë i prodhuar nga sistemi imunitar kur sulmon një virus. Një test pozitiv IgM tregon se mund të jeni infektuar dhe se sistemi juaj imunitar ka filluar t’i përgjigjet virusit. Kur zbulohet IgM, mund të jeni ende i infektuar, ose mund të jeni shëruar kohët e fundit nga një infeksion COVID-19.
• Testi qe bete eshte negativ. Kjo nuk do të thotë që ju nuk jeni i infektuar me COVID-19 Rekomandohen testime shtesë. Ju duhet të vazhdoni të praktikoni distancën e sigurt shoqërore, larjen e duarve, dhe rekomandime të tjera për parandalimin e infeksioneve.
• Kam simptoma dhe ofruesi im i kujdesit shëndetësor tha që testi ishte pozitiv. Çfarë do të thotë? Ju jeni në rrezik të lartë të infektoheni me COVID-19. Ndiqni udhëzimet e ofruesit tuaj të kujdesit shëndetësor. Duhet të izoloheni nga të tjerët deri të paktën 24 orë pasi temperatura juaj të zhduket dhe frymëmarrja juaj të kthehet normale dhe të paktën 10 ditë që kur keni vërejtur për herë të parë se jeni sëmurë. departamenti në lidhje me kohën kur mund të ktheheni në punë.
• A nënkupton prania e antitrupave që jam imun ndaj COVID-19? Në këtë kohë, dihet pak për kohëzgjatjen dhe forcën e përgjigjes imune ndaj COVID-19. Ti duhet të vazhdoshë të ndjekësh të gjitha udhëzimet për parandalimin e infeksionit për të shmangur dhënien te të tjerët COVID-19,përfshirë distancën shoqërore dhe veshjen e pajisjeve të përshtatshme mbrojtëse, duke përfshirë maskat nëse jeni ne kontakt të ngushtë me të tjerët.
• Personat asimptomatike- Përdorimi i testit të shpejtë të antitrupave për persona asimptomatikë mund të ndihmojë në identifikimin e atyre me infeksion subklinik, ose post-akut. Në këtë kohë, për shkak të ndjeshmërisë analitike të ulur të testit në infeksionin e hershëm dhe para-simptomatik, rezultati negativ duhet të pasohet nga PCR konfirmuese. Individët para-simptomatik mund të mos kenë një përgjigje e IgM deri në dy (2) javë pas ekspozimit. Një rezultat negativ nuk përjashton nfektim aktiv me covid19.
• Prania e IgM pa IgG në një person asimptomatik duhet të konsiderohet me rrezik të lartë për të transmetimi i COVID-19 dhe duhet dhjetë (10) ditë izolim në shtëpi për sa kohë që personi mbetet pa simptoma të qëndrueshme me COVID-19
• Prania e të dy IgM dhe IgG mund të tregojë prova të infeksionit akut ose subakut me COVID-19. Praktikuesit duhet të përdorin gjykimin e tyre klinik për të hetuar mundësinë e infeksionit subakut dhe rreziku rezultues i shperndarjes së vazhdueshme virale.

Përhapja asimptomatike e SARS-CoV-2, praktikuesit duhet të përcaktojnë nevojën për prova vijuese me PCR, si dhe nevoja për izolim empirik. Praktikuesit në fund të fundit mund të vendosin të lirojnë pacientin, për të kryer testimin vijues me PCR, dhe / ose për të izoluar në mënyrë empirike pacientin për 10 ditë ose PCR në pritje rezultatet . Prania e IgG pa IgM në një person asimptomatik mund të konsiderohet si provë e mëparshme e infeksionit nën-klinik dhe përgjigja imune e supozuar e qëndrueshme ndaj COVID-19. Përkundër specifikës së lartë të testit të shpejt për SARS-CoV-2, ka qenë ndër-reaktiviteti me koronavirusët që qarkullojnë më pare të dokumentuara dhe duhet të merren parasysh.

Testi me saktësinë më të madhe realizohet në Olive Medical & Laboratory. Shkruar nga: Dr. Valbone Blaku spec. Mjekësisë familjare.

Nuk ndiheni mirë, keni ftohje apo grip?

Simptomet e ftohjes:

• Kokëdhembje te rralla,
• Temperatura normale,
• Dhembje të lehta të trupit,
• Teshtitje,
• Rrjedhje hundësh,
• Skuqje të fytit,
• Kollitje të thatë (të lehtë).

Simptomet e gripit:

• Kokëdhembje të theksuara,
• Temperaturë të lartë që zgjatë 3 deri 4 ditë,
• Dhembje të rënda të trupit,
• Lodhje dhe plogështi që zgjatë 2 deri 3 javë,
• Kollitje të rëndë,
• Dhembje gjoksi.

Mbrojtja dhe parandalimi i gripit

Duke pasur parasysh se gripi ёshtё njё sёmundje e rёndё me pёrmasa tё mёdha me tё cilat ai përhapet, institucionet shёndetёsore duhet tё marrin masat pёr mbrojtjen dhe parandalimin e tij.

Masa më e mirë mbrojtëse është vaksina.
Kryesisht rekomandohet të vaksinohen personat me sëmundje kronike (të zemrёs, veshkёve, mushkёrive, diabet) dhe të moshuarit mbi 65 vjeç.

Vaksinimi zakonisht bёhet nё sezonën e vjeshtёs disa javё para paraqitjes sё gripit sezonal.

Pastaj duhet kushtuar rёndёsi parandalimit dhe ndërprerjes sё aktiviteteve nё grup si: ndërprerja e mёsimit dhe zëvendimi me mësimin në distancë, aktiviteteve kulturore, sportive me qёllim qё njerëzit tё kenё sa mё pak kontakte nё mes veti sepse kjo do ta pengonte pёrhapjen e gripit nё pёrmasa pandemie pasi dihet se gripi bartet me rrugё respiratore.

Kujdesi duhet te jetë edhe më i madhë kur e dijmë që jemi në periudhën e Pandemisë COVID-19 dhe duhet të vazhdohet me masat antiCOVID:

• mbajtja e higjienës
• mbajtja e maskës mbrojtëse dhe
• mbajtja e distancës fizike.

Mjekimi

Mjekimi kryesor i gripit ёshtё mjekimi simptomatik. Kjo nёnkupton qёndrimin nё shtrat, marrjen sa mё tё madhe tё lёngjeve, marrjen e barnave kundёr temperaturёs sё lartё (antipiretik), kundёr dhembjeve (analgjetik), kundёr kollës (antitusik) dhe vitamina me minerale (vitamin C, D3 dhe Zink).
Pёrdorimi i antibiotikёve propozohet vetёm nё rastet e komplikimeve tё pneumonisë bakteriale.

Nëse përkundër përdorimit të terapisë simptomatike, gjendja e juaj nuk përmirësohet, konsultoni mjekun tuaj.

Dr. Lendrit Spahiu